Në ye anyoothë:
- Në biäk de kë yukku looi
- Gɛm de rɔt da tënë yïïn
- Yee käŋö yukku keek thiëëc tënë yïïn
- Kɛɛr yeke lööm naa kɔɔr wɛ̈tdu bï caathic
- Kuɛɛr bake lööm naa kɛ̈cë gam në kä yukku keek gaam
- Le ba wuɔɔk yök yedi
- Kä ye kuanycök ke kuɔɔny de löŋ
Në biäk de kë yukku looi
Wɔ mac/muk awaat de paan de Australia, kädït ku gɛ̈tpiny de käke tajir. Wɔ ye kɔc kuɔɔny ëya dɛ̈t në gɛm de kä yee akuma ke gäm kɔc tënɔŋ akutnhom de kɔc rɛ̈ɛ̈rë tök.
Kä kuɔɔn yukku keek looi aa pieth në kueer ye keek piir pieth daan de Australia kuɔɔny thïn, cït mɛn de tïït de nyin/muɔ̈ɔ̈k de pial, piööc ku cïrke akutnhom de kɔc rɛ̈ɛ̈rë tök.
yïn nɔŋ nhom kë ba looi ago wɔ kuɔɔny bukku yekënë cɔk lëu rɔt. Yithku në thɛɛr kɔ̈k akɔɔr acän ba luui wɔnë wuɔɔk.
Akɔɔr bukku nyuɔɔth naadɛ̈ në ayi thaar bï yïn luui wenë wuɔɔk ke kä bake ŋic tëde luɔi aabï yiic kɔ̈c ku thiekë yiic.
Kë yukku Looi kënë:
- luel yeeŋö ŋäth naa yɔ̈kë wenë wuɔɔk
- aye luɔ̈ɔ̈ï raan ëbɛ̈n cï luui kenë wuɔɔk
- ee rɔt gɛɛi në lööŋ, kä yukku ke thieek ku kuɛɛr yenë ke luui yukku keek dhil kuanycök.
Anɔŋ kuɛɛr lë bake lööm naa kɛ̈cë gam në wɛ̈t daan cuku looi wɛ̈lɛ̈/ka ca yök naadɛ̈ ke wɔ këc kë yukku looi kuanycök.
Löm wël në yee apäm kënë yic Kë daan yukku Gaam (NAT 75579, PDF 283KB)This link will download a file This link will download a file(tɔ̈u në Thoŋë Diŋlith).
Gɛm de rɔt da tënë yïïn
Dɔ̈c/Yïlany rɔ̈ŋ ku pieth
Määthda kenë yiin ee rɔt gɛɛi në gäm de röt ku riɛ̈ɛ̈u. Wɔ cï röt gaam bukku yic yaa looi, në cök ku gɛmku röt në kë riɛ̈ɛ̈c ëbɛ̈n yukku looi.
Wɔ bï:
- yïïn tïŋ në piɔ̈u ëbɛ̈n, gamku yï ku në riɛ̈ɛ̈u
- bukku yaa luui në yic ɣɛɛr ku yic thieek (tɔ̈u në Thoŋë Diŋlith)
- yaa tɔ̈u ke wɔ cï röt juiir ku luuike në piɔ̈n pieth
- yïïn dɔɔc në piön ɣer ee naa nɔŋku kë bukku takic thïn ku gɛ̈mku yïïn kueer bï yïn ye luɛɛl thïn
- luui kenë kɔc cake lɔc bïkë tɔ̈u në nyindu yic, cït mɛn de kɔcke jiɛ̈ɛ̈m cï kuën arëët.
Kä yukku keek gaam thiekiic
Wɔ ŋic yithku ku kä yee kek looi tɔ̈u në löŋ cök lë bïkë dït arëët. Wɔ kɔɔr bukku yï gäm wël pieth, yeke yök ku luuikë apieth ku kä yeke gaam bïkï yï kony ba yithku deetic ku loi kä kuun yeeke looi.
Wɔ bï:
- käŋ dac yaa dhuknhïïm ku gɛmku wɛ̈t ye yic ku kɔ̈ɔ̈cic ba deetic në thaar rɔ̈ŋ
- luui kenë akutnhom de kɔc rɛ̈ɛ̈rë tök bukku kä kua looi apieth ku kä yukku ke gaam në kueer yen yic kɔ̈c bï luɔ̈ɔ̈ï ku bï käŋ mat thïn
- kä kuɔɔn yukku keek gaam bɛ̈i në aliiric ee naa nɔŋ kë rɔ̈ŋ nɔŋ kueer dɛ̈t bïnë ye luɔɔi thïn.
Kuɔɔny ku kä yeke kony
Ayukku deetic naadɛ̈ ke kɔc akɔɔr kuɔɔny në kuɛɛr wääc yiic, në thɛɛr wääc. Aŋicku alë bï yic riɛl tënë yïïn ba kä bake looi tiiŋ nhïïm naa nɔŋ kë niɔɔp tɔ̈u kenë yïïn, thɛɛr rac wɛ̈lɛ̈/ka cï riääk yïïn yök. Ku wɔ cïï kä bake looi bï nyaai ëbɛ̈n, abï naŋ kuɛɛr bï wɔ yï kony ba keek lëu në luɔi.
Wɔ bï:
- tän tɔ̈u yïn piŋ ku lömku keek naa lëuke keek
- kuɔɔny bɛ̈i në thɛɛr ke riääk ku thɛɛr ril yiic
- kuɔɔny bɛ̈i naa kɔɔr ba deetic wɛ̈lɛ̈/ka ba kä kuɔɔny yukku keek gaam yök.
Gël de wëlku ku athiaan
Wɔ ye mukthuɔ̈liya nyaai bukku wëlku ku kä kuɔ̈ɔ̈n cïke tɔ̈ɔ̈u gël aril. Wɔ ŋic yicthiek de athiaan ku gël de wëlke guɔ̈pdu atɔ̈u piny ye jot de käke aliiric.
Wɔ bï:
- athiaandu (në Thoŋë Diŋlith) riɛ̈ɛ̈u ku lueelku wëlku aɣeer naa cï löŋ gam
- kuɛɛr juëc ke gël de wël ku gël de guɔ̈pdu (në Thoŋë Diŋlith) luɔ̈ɔ̈ï bukku wëlku tɔ̈ɔ̈u ku kä yee ke looi në aliiric gël bïkë tɔ̈u apieth
- wël yeke rɔm, ku luui ë keek kɔɔr (në Thoŋë Diŋlith) në riɛ̈ɛ̈u ku në löŋ bukku gä yukku keek gaam bɛ̈ï.
Bukku yïïn cɔk tɔ̈u ke yïn nyic kä kua
Wɔ cï röt gaam bukku yaa luui në yic ɣɛɛr ku gamku yök da wɔnë yïïn ku akutnhom de kɔc rɛ̈ɛ̈rë tök.
Wɔ bï:
- wël kua wau/lueel
- yïïn yaa lɛ̈k në lɔtueŋ de kä kua
- jam ku luelku yithku, kä bake looi ku cɛɛth bï yïn lɔc thïn
- yïïn gäm wël kua bake yök (në Thoŋë Diŋlith), ku wël lë bï kë wuɔɔk kuɔɔny bukku wël lueel, naa lëu rɔt.
Yee käŋö yukku keek thiëëc tënë yïïn
Yïn bï naŋ kä bake looi tɔ̈u në löŋ de gël geei rɔt në kä tɔ̈u yïn ke thïn yiic.
- Yïïn tïŋ në piɔ̈u ëbɛ̈n, gamku yï ku në riɛ̈ɛ̈u.
- Ba yic yaa lueel ku ba yaa luui në löŋic.
- Ba kä kuɔɔn yukku keek thiëëc dhuknhïïm në thaar cï lueelic ku ba wɔ gäm wël thiekiic. Wɔ lë bukku yï thiɛ̈c thualat wɛ̈lɛ̈/ka ba wël juëc kɔ̈k määtiic (në Thoŋ ë Diŋlith) bï nyuɔɔth yeeŋö cukku deetic aye yith ku ka ye käke yee mɛnë.
- Cɔk ŋicku mɛn nɔŋ raan bï tɔ̈u në nyindu yic. Yïn ŋot ke yï ye mukthuul në wël cïke gäm wuɔɔk bake nyuɔɔth mɛn yeke yith.
- Yök kä kuun bake looi (në Thoŋë Diŋlith) nɔŋiic gɛɛm ku ba wëu cuatpiny në thaar cï lueel. Naa cïï loi, ke dac cɔk ŋicku ke kööl cï lueel ŋoot wei acän ago ku yïïn kuɔɔny.
- Muk kä cïke tɔ̈ɔ̈u pieth ku gämë ke wuɔɔk naa kɔɔrku keek.
- Tiɛ̈ɛ̈t ë nyin apieth ba wël ke guɔ̈pdu tɔ̈ɔ̈u apieth ku cɔk ŋicku mɛn nɔŋ kë cï rɔt waar.
Kɛɛr yeke lööm naa kɔɔr wɛ̈tdu bï caathic
Naa yee gam ke wɔ cï wuɔ̈c në wël kuɔɔn cukku lueel, ke wɔ bï luui kenë yïïn ago ku kee kä diir yïïn käkë dac looi ku tɛ̈ɛ̈uku keek naa lëu rɔt.
Wɔ cïï lë bukku löŋ waar. Naa cak tɔ̈u, ke wɔ bï yïïn kuɔɔny ba deetic yee luui yedi në käku yiic.
Wɔ bï kä bïn ke lɔc thïn mac kɔ̈ɔ̈th nɔŋiic löŋ de cɛɛth de yith (në Thoŋë Diŋlith) ku ba guɛl looi yedi.
Ke ye ddor tueŋ, luel kä diir yïïn wenë wuɔɔk bukku tïŋ naa bukku keek looi. Yïn lë cï gäm nambaai bïn ke jam wenë keek, ku yïn lë ba wuɔɔk cɔɔl (në Thoŋë Diŋlith).
Yïn lë ba thiɛ̈c ago nak wël juëc kuɔɔn cukku keek lueel bïke lɔ caathiic në raan dɛ̈t peei lui ke cïï tɔ̈u në wɛ̈t daan cukku lueelic thɛɛr.
Naa kɛ̈cë gam wenë cɛɛth daan cukku looi thïn, ke yïn lë ba thiëc në cɛɛth tɔ̈u aɣeer (në Thoŋë Diŋlith). Në thɛɛr juëc, yïn kɔɔr ba cɛɛth cï looi thïn thiëëc wenë wuɔɔk ku yïn ŋot ke yïn cïï piɔ̈u mit në kä cï bɛ̈n bei thïn ke yïn ŋot ke yï këc cɛɛth bï lɔ looi aɣeer goa kɔɔr.
Ke geei root ne kïn de wɛ̈t cï lueel ke yïn reec, ke yïn nɔŋ kä juëc bïn ke lɔc thïn në këde cɛɛth de aɣeer cït mɛn de makäma wɛ̈lɛ̈/ka akutnhom ye käŋ lueel lui aɣeer.
Kuɛɛr bake lööm naa kɛ̈cë gam në kä yukku keek gaam
Athiekic tënɔŋ wuɔɔk bukku ŋic naa kɛ̈cë gam acän ago ku kä kuɔɔn yukku keek gaam cɔ̈kpiny.
Anɔŋ kuɛɛr juëc bake lööm naa këcku kä kɔɔr keek në yï piɔ̈i lëu në luɔi, wɛ̈lɛ̈/ka yee tak naadɛ̈ ke wɔ këc kä kuɔɔn yee wuɔɔk ke luui kuanycök:
- Ke ye kueer tueŋ, luel kä diir yïïn wenë raan lui de ATO bï yïïn kony bï käku looi. Yïn lë cï gäm nambaai bïn ke jam wenë keek, ku yïn lë ba wuɔɔk cɔɔl (në Thoŋë Diŋlith).
- Naa kɛ̈cë gam, ke yïn lë ba thiëc ba jam wenë Bäny.
- Naa këc yekënë ŋot ke këc kä diir yïïn looi, ke yïn bɛ̈i ë dhuŋ de nhom (tɔ̈u në Thoŋë Diŋlith) bukku kä kuɔɔn ke ajuɛɛr cɔ̈kpiny wɛ̈lɛ̈/ka gaamë wereŋ de guɛl (në Thoŋë Diŋlith).
Wɔ ye käke guɛl tïŋ apieth ku gɛmku röt bukku keek dac looi ku yic ɣɛɛr.
Ba guɛl looi acïï määthdu wenë wuɔɔk bï riɔ̈ɔ̈k.
Naa kɛcë gam ke yïn cï guɛl looi wenë wuɔɔk, ke yïc cɔl Raan Lui de Akuma ye Käke Awaata cïke Guɛɛl LooiExternal Link (Tax Ombudsman) acän ago thiɛ̈c kääc yetök lɔ looi.
Ëya dɛ̈t yïn lë ba cuut kɔɔr cök (në Thoŋë Diŋlith) tënɔŋ wuɔɔk naa yee:
- gam naadɛ̈ ke kä kuɔɔn cukku keek looi aacï löŋ bɛ̈i
- tïŋ ke yïn nɔŋ jäl de wëu tënɔŋ yïïn cï bɛ̈n acän akutnhom daan cïï lui.
Le ba wuɔɔk yök yedi
Naa nɔŋ gɛɛr de thualat wɛ̈lɛ̈/ka kä diir yïïn në biäk de gɛɛr ë gɛm de rɔt da tënë yïïn wɛ̈lɛ̈/ka kä cukku keek thiëëc tënë yïïn, cɔl wuɔɔk (në thoŋë Diŋlith) wɛ̈lɛ̈/ka raan de jiɛ̈ɛ̈m cï kuen arëët.
Kä ye kuanycök ke kuɔɔny de löŋ
Yen kä yeke kuanycök (në Thoŋë Diŋlith) käkë aye Kë daan yukku looi kuɔɔny ke bïï tïŋë yic de lööŋ thiekiic thiääk kenë gɛm de rɔt da.